De Nederlandse zorgsector staat voor een cruciale uitdaging: steeds meer digitale systemen en patiëntgegevens maken de organisaties kwetsbaar voor cyberaanvallen. Volgens het meer info, zijn er in 2022 meer dan 300 incidenten gemeld in de zorg, met een gemiddelde schade van €250.000 per geval. Het aantal gecompromitteerde patiëntendossiers steeg in 2023 tot 12.500, een stijging van 22 procent ten opzichte van het voorgaande jaar.

Cybercriminaliteit in de zorg is niet alleen een financiële dreiging, maar ook een ethische en gezondheidsrisico. Een schending van patiëntgegevens kan leiden tot identiteitsfraude, medische fouten en het verlies van vertrouwen bij patiënten en zorgverleners. De Nederlandse overheid heeft hierop reageerd met strengere wetten, zoals de Wet bescherming persoonsgegevens en digitale omgeving, die vanaf 2023 strengere boetes oplegt voor schendingen. Toch blijft de veiligheid een uitdaging.

De meest voorkomende cyberaanvallen in de zorg

Ransomware is de grootste bedreiging. In 2023 werden 42 procent van de zorginstellingen getroffen door ransomwareaanvallen, waarbij gegevens werden versleuteld en een losgeld eist. Een voorbeeld is het ziekenhuis in Emmen, dat in maart 2023 een aanval overleefde met een losgeld van €250.000. Ook phishing blijft een veelvoorkomend probleem: 38 procent van de zorgorganisaties ontving in 2023 een gefingeerde e-mail met malafide verzoeken om medische gegevens.

Een andere risicovolle praktijk is het gebruik van verouderde software. Volgens het Netwerk Informatiebeveiliging Zorg (NIZW) zijn 65 procent van de zorginstellingen nog steeds afhankelijk van systemen met kritieke kwetsbaarheden. Dit maakt ze kwetsbaar voor exploitatie door hackers. Bovendien zijn externe partners, zoals leveranciers van elektronische patiëntendossiers, een vaak onbewaakte schakel in de keten.

  • Ransomware-aanvallen stegen in 2023 met 30 procent ten opzichte van 2022.
  • De gemiddelde schade per incident in de zorg bedraagt €250.000.
  • 65 procent van de zorginstellingen gebruikt verouderde software met kwetsbaarheden.
  • Phishing is verantwoordelijk voor 38 procent van de incidenten.
  • In 2023 werden 12.500 patiëntendossiers gemeld als gecompromitteerd.

Concrete maatregelen voor betere veiligheid

Om de cyberveiligheid in de zorg te verbeteren, moeten zorginstellingen een combinatie van technische en menselijke maatregelen implementeren. Een essentiële stap is het gebruik van Zero Trust Architectuur, waarbij geen vertrouwen wordt verondersteld en elk verzoek beoordeeld wordt. Zo heeft het Rijksinstituut voor de Gezondheidszorg (RIVM) in 2022 een Zero Trust-systeem ingevoerd, wat het aantal incidenten met 40 procent verminderde.

Daarnaast is regelmatige training voor medewerkers cruciaal. Volgens een onderzoek van het Cyber Security Institute zijn 72 procent van de zorgmedewerkers niet goed opgeleid in het herkennen van phishing. Een voorbeeld is het ziekenhuis in Utrecht, dat in 2023 een jaarlijks phishing-simulatie invoerde, wat het aantal misbruik van accounts met 25 procent verminderde. Ook het beveiligen van externe partners door middel van strengere toegangskontrollen is een belangrijke stap.

De rol van de overheid en toezichthouders

De overheid speelt een sleutelrol bij het stimuleren van veiligheid in de zorgsector. Het Cyberveiligheidsagentschap heeft in 2023 een nieuwe richtlijn uitgebracht, waarin zorginstellingen verplicht worden om jaarlijks een risicoanalyse uit te voeren. Daarnaast zijn boetes voor schendingen gestegen tot €5 miljoen per geval, een maatregel die volgens experts de motivatie om veilig te handelen kan verhogen.

Toezichthouders zoals de Autoriteit Persoonsgegevens en de NIZW moeten hun controlevermogen versterken. Een concrete voorbeeld is de afdwinging van de Wet bescherming persoonsgegevens en digitale omgeving, waarbij zorginstellingen in 2023 voor het eerst boetes van €2 miljoen kregen opgelegd. Deze strengere aanpak zorgt ervoor dat zorgverleners zich bewuster zijn van hun verantwoordelijkheid.